Admin: 1 revision imported

2026-07-20T08:34:41Z

1 revision imported

← Older revision		Revision as of 08:34, 20 July 2026
(No difference)

L>Maarten at 08:33, 20 July 2026

2026-07-20T08:33:17Z

New page

== Inclusief taalgebruik ==
In de liturgie spreken we vanuit en tot de gemeenschap, en die gemeenschap is pluriform. Waar woorden een deel van de gemeenschap buitensluiten, spreken we van exclusief taalgebruik.
Voor de hand ligt daarbij het aanspreken van een groep met woorden waar niet iedereen zich mee identificeert, zoals ‘broeders en zusters’ of ‘dames en heren’.
Maar overal waar iets generaliserends of classificerends wordt gezegd, ligt exclusiviteit op de loer. “Na weer een hele week te hebben gewerkt, kunnen we vandaag tot rust komen”, bidt of preekt de voorganger. De zin bevat twee beweringen die niet voor iedereen opgaan en is daarmee niet inclusief.

Enkele categorieën, er zijn er veel meer te bedenken:

=== Veronderstelde levensomstandigheden ===
: “Wij hebben het hier goed, een dak boven ons hoofd, en we hoeven ons geen zorgen te maken over of we wel voldoende te eten hebben.”

=== Veronderstelde familie-omstandigheden ===
: “Als ouders weten we vaak precies wat onze kinderen nodig hebben.”  “Jullie mogen weer bij je vader en moeder gaan zitten.”

=== Geen rekening houden met beperkingen ===
: “Ik verzoek u te gaan staan”.  “We worden blij als we buiten de nieuwe bloesems zien.”

=== Veronderstelde kennis ===
: “We kennen allemaal het verhaal van Zacheüs.” “Bonhoeffer zei...”

=== Veronderstelde nationale/culturele/religieuze achtergrond ===
: “U leerde dit lied vast al op de zondagsschool.” “Ons vaderland.”

=== Veronderstelde ervaring ===
: “We weten hoe het is om een dierbare te verliezen.”
Bij elke bewering hierboven kun je de vraag stellen: is deze individueel wáár voor de personen tegen wie het gezegd wordt? Zo nee, dan moet het anders geformuleerd. In plaats van ‘mannen en vrouwen’ kun je ‘mensen’ zeggen. In plaats van ‘Bonhoeffer’ kun je ‘de duitse theoloof Dietrich Bonhoeffer’ zeggen. Niemand met een visuele beperking zal aanstoot nemen aan ‘Buiten zijn de nieuwe bloesems, u heeft ze misschien wel gezien of geroken’ (al is dat dan weer geen geschikte zin voor de gevangenispastor).
Een schijnoplossing is het vervangen van ‘wij’ door ‘de meesten van ons’ en soortgelijke constructies. ‘De meesten van ons weten hoe het is om kinderen te hebben’ is dan misschien als bewering wáár, maar sluit nog net zo hard de kinderloze persoon buiten, die te horen krijgt iets niet te weten. Wat dan wel? In dit geval was het benoemen van de verbinding met de aanwezigen niet nodig. ‘Ouders weten vaak al wat kinderen nodig hebben, voor ze het vragen’.
Inclusief taalgebruik vraagt om een pastorale fijngevoeligheid.

== Godsbeeld ==
Taalgebruik over God is nooit neutraal: elk woord (God, Vader, Allerhoogste, Herder, Heere, Ene, Bron van Zijn, Opperwezen) impliceert een beeld, en elk beeld heeft associaties en connotaties die ook nog eens van persoon tot persoon verschillen. De één vindt de Heer is mijn herder een troostrijk Godsbeeld, een ander zegt ‘ik ben geen schaap’.
Het kan bij het schrijven van teksten of rituelen zinvol zijn, te bedenken welk Godsbeeld daarmee verbonden kan worden. Wie een gebed schrijft voor een doopdienst, kan God als Schepper betrekken bij het nieuwe leven. Maar ook het beeld van de Vader is passend, die voor al zijn kinderen zorgt. In de taal kan aangesloten worden bij de geloofsgemeenschap waar de woorden voor gezocht worden, of juist ruimte gemaakt worden voor een nieuwe invalshoek.
Veel taal over God is mannelijk. De feministische theologie houdt een pleidooi voor een godsbeeld dat breder is. Simpelweg ‘Vader’ vervangen door ‘Moeder’ lost het probleem niet op: beide beelden blijven gekleurd door westerse rolpatronen — de vader als gezagsdrager, de moeder als verzorger — en houden zo alsnog een ongewenste tweedeling in stand<ref>A.-M. Korte, “Gods geslacht. Gender en verwantschap in vrouwenstudies theologie”, Tijdschrift voor Theologie 40 (2000), nr. 3, 251-275.</ref>. De vrijzinnige traditie kiest daarom liever voor meerstemmigheid: verschillende beelden naast en door elkaar, ook binnen één viering.

== Noten ==
<references />

[[Category:Achtergronden en liturgie-ontwerp]]

Taalgebruik - Revision history

Admin: 1 revision imported

L>Maarten at 08:33, 20 July 2026