Rolverdeling

De kerkganger

De kerkganger heeft per definitie een actieve rol. Het woord Liturgie zelf laat dat zien. Het komt van het Oudgrieks λειτουργία (leitourgía). Het woord bestaat uit twee delen:

• λέως / λαός (laos) = volk
• ἔργον (ergon) = werk, daad

In het oude Griekenland was een leitourgía een taak die een burger namens de gemeenschap verrichtte, bijvoorbeeld het financieren van een feest of een scheepsuitrusting. Een maatschappelijke dienstplicht. Later kreeg het woord de meer specifieke betekenis van de dienst aan God door en voor de gemeenschap, wat we dan in de praktijk vertalen naar de context van de eredienst. Het woord ‘dienst’ komt hierdoor ook in een gelaagde betekenis te staan. De kerkganger is geen publiek, maar vormt samen met de ándere dienstdoenden een ‘werk-gemeenschap’, die zingt, bidt, hoort, ziet, knielt en deelt. Het maakt daarbij niet uit of men al jaren lid is of voor het eerst een kerk bezoekt.

De voorganger

De voorganger heeft meerdere rollen. De voorganger richt het woord tot de gemeente, en vertelt haar over God. Maar ook andersom, in de gebeden richt de voorganger zich tot God, námens de gemeente. De plaats die de voorganger inneemt in het gemeente-leven zorgt voor een derde, horizontale, component. In kerken waar het voorgaan vanaf diverse plaatsen in de ruimte gebeurt (kansel, liturgische tafel, lezenaar) kan een koppeling tussen die rol en de plaats gemaakt worden. In sommige Lutherse kerken is het gebruikelijk dat de voorganger bij de voorbede voor de eerste rij staat, met zijn rug naar de gemeente, samen naar het altaar gericht (‘ad orientem’). De kerkgangers en voorganger ervaren krachtig dat het woord niet tót hen wordt gericht, maar namens hen.

De diaken

De diaconie richt zich op delen: in de liturgie zijn de diakenen zichtbaar in de tafelviering. In het dagelijks leven in concrete daden van hulp, recht en verbondenheid. Diakenen hebben dan ook een rol bij de voorbede (waar concrete behoefte, zorg, vreugde en nood voor God wordt gebracht), de collecte en het delen van brood en wijn. Of en hoe dit in de praktijk tot uiting komt, verschilt per gemeente.

De lector

De lector leest voor uit de bijbel. De lezing wordt thuis al voorbereid, door de tekst door te lezen, de frasering te begrijpen, de uitspraak van een moeilijk woord op te zoeken. Het lectoraat kan door een vaste kring van gemeenteleden worden ingevuld. In sommige kerken draagt de lector de bijbel de kerkruimte binnen, bij het begin van de dienst, en legt hem open op de lezenaar. Er bestaan lectorentrainingen, waar wordt gewerkt aan verstaanbaarheid en het kiezen van de juiste toon, het laten vallen van de juiste stiltes. Het is de kunst de tekst op een natuurlijke manier te laten klinken, niet monotoon, maar ook niet stem-acterend. De persoonlijke visie van de lezer op het gelezene blijft best achterwege. Veel kinderen doen dit van nature goed, het lectoraat is dan ook bij uitstek een geschikte taak voor een kind!

De kerkmusicus

De kerkmusicus verzorgt de muziek en begeleidt de zingende gemeente, doorgaans op orgel of piano. Bij zijn takenpakket kan het meedenken over de liedkeuze en de liturgie horen. Als hij zingt of het koor van de kerk (cantorij) dirigeert, heet hij ‘cantor’. Een gecombineerde functie kan ook, zoals de cantor-organist. Door te zingen krijgt de gemeente een stem. Sinds de 16e eeuw zingt de protestantse kerk strofenliederen in de eigen taal. Een strofenlied is een lied met meerdere coupletten, strofen, die steeds dezelfde melodie en hetzelfde rijmschema hebben. Er zijn vele liedboeken verschenen. De meeste kerken in Nederland zijn aangesloten bij de Interkerkelijke Stichting voor het Kerklied, dat het Liedboek uitgeeft. De meest recente uitgave is die uit 2013. Daarnaast kan men uit tal van andere bronnen putten: van kerkmuziek die in de rooms-katholieke traditie van koorzang en onberijmde zang staat (zoals de muziek van Bernard Huijbers, Antoine Oomen en Tom Löwenthal, met teksten van Huub Oosterhuis) tot muziek die niet voor gebruik in de kerk geschreven is.

De koster

De kosters zorgen voor de praktische randvoorwaarden van een kerkelijke viering of activiteit. De koster heeft de sleutel van de kerk en weet een stofzuiger te hanteren, en bovenal het koffiezetapparaat. De koster zorgt voor een aangename nette en verzorgde ruimte, waar mensen zich welkom voelen. Onder kosterstaken kan men ook het bedienen van het geluid, het luiden van de klokken en het beheer van de kerktuin of -hof rekenen. Het mag duidelijk zijn, dat deze taken vaak onder meerdere mensen zijn verdeeld!