Overlijden en uitvaart

Voorbereiding

Elke uitvaart is anders en elke situatie ook. Soms kennen de voorganger en de familie elkaar al heel lang, soms helemaal niet. Soms is het sterven een proces, waarin ruimte is om wensen voor de uitvaart te bespreken, of over wat er nog gezegd moet worden. Soms heeft de overledene bij leven zijn wensen aan naasten toevertrouwd, of aan papier. Soms is het overlijden onverwacht. In alle gevallen zal de voorganger met de nabestaanden afspreken om samen over het overlijden te praten en de wensen voor de uitvaart door te spreken.

De uitvaartdienst

De vorm van een uitvaartdienst kan sterk lijken op een gewone kerkdienst, opening, lezing, gedachtenis, gebed, zegen. Vaak wordt de overledene voorin de kerk opgebaard en is er veel tijd voor persoonlijke levensschetsen en in memoria door de nabestaanden. Ook de voorganger kan in de preek stilstaan om het leven te herdenken of te vieren. Er zijn geen regels waar een uitvaartdienst aan moet voldoen en er is veel ruimte voor ‘maatwerk’. Wel hebben voorgangers zelf soms een basisliturgie met bepaalde onderdelen die zij in de dienst vinden thuishoren, als zij gevraagd worden deze te leiden. Ook in de lied- en muziekkeuze hebben de nabestaanden doorgaans grote inbreng; als zij bepaalde betekenisvolle muziekstukken willen laten (af)spelen wordt daar zo veel mogelijk rekening mee gehouden. In sommige kerken wordt tijdens de dienst een kruisje opgehangen in de kerk, op een speciale gedenkplek, dat daar tot de volgende allerzielenviering blijft hangen, en dan aan de nabestaanden wordt meegegeven.

Rouwkleur en symboliek

Wit kan gekozen worden om de uitvaart te verbinden met de opstanding (Pasen is immers ook wit) en vanuit de gedachte van ‘dies natalis’: de sterfdag op aarde is tegelijk de geboortedag in de hemel, de overledene is daar ‘in Christus opgestaan’; er kan ook gekozen worden voor paars om uiting te geven aan de rouw van de achterblijvers. Een enkele keer wordt rood gekozen, omdat dat liturgisch de kleur van de martelaren is en van Pinksteren; ook bij een Pauselijke uitvaart is de kleur rood gebruikelijk.

Begraven of cremeren of...

De kerk heeft hierin geen voorkeur; bij begraven kan de uitvaartdienst direct gevolgd worden door de begrafenis zelf (met eigen, korte liturgie bij het graf); bij crematie verschuift dat moment vaak naar een later tijdstip, soms zonder de gemeente erbij. Wanneer er gecremeerd is, kan een afzonderlijk moment gewijd worden aan de asbestemming — uitstrooien, bijzetten, begraven van de as — hier kan de voorganger desgewenst een rol spelen; doorgaans gebeurt het in besloten familiekring.